على اصغر شميم
420
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
مطلق العنانى است كه زمام اختيار مقدرات مردم در دست شاه بوده و او ارباب غيرمسئول حيات ، حيثيت و دارايى آنها شناخته شود . مليون مخالف دولتىها يا به اصطلاح قديم دربار ، پس مشروطهخواه يا شوراطلب ضد مستبدين است كه بهتر بود به آنها لقب كنكاشيون و همايونيون داده مىشد » . چنين بهنظر مىآيد كه براون با تفكيك مليون از مشروطهطلبان ، به شرحى كه در بالا نوشته شده ، خواسته است اين نكته را تشريح كند كه جبههى آزادى ايران داراى دو جناح بوده : يكى جناح راست كه از مشروطهخواهان يعنى طرفداران رژيم سلطنت قانونى و پارلمانى تشكيل شده و ديگرى جناح چپ كه افراد تندرو و افراطى در آن متمركز شده بودند . دستهى اول يعنى مشروطهخواهان بقاى سلطنت و اعطاى قسمتى از اختيارات قانونى و اجرايى را به شاه لازم مىشمردند و دستهى دوم استقرار حاكميت مطلق ملى و سلب هرگونه قدرت و اختيار را از مقام سلطنت ضرورى مىدانستند . سرپرسى سايكس فصل مربوط به انقلاب مشروطه را زير عنوان اعطاى مشروطه به ايران و با درج اين عبارت : هيچكس نمىداند كه چگونه مشروطه را به دست آورديم ، به نظر مىآيد كه مشروطه خودبهخود از زمين سبز شده است « از گفتههاى عوام » در جلد دوم كتاب تاريخ ايران آورده و تأسيس خطوط تلگرافى را به دست مأمورين انگليسى و تماس آنان را با مردم ، مهمترين منشاء جنبش مشروطهخواهى ايران دانسته و سپس به نقش مبلغين مذهبى انگليسى و آمريكايى و تعليمات آنان به هزاران جوان ايرانى از دختر و پسر اشاره كرده و خواسته است چنين نتيجه بگيرد كه مأمورين انگليسى تلگرافخانه به علت تماس نزديك و دائم با مردم براى بهبود اوضاع ، نيروى بزرگى بودهاند و مبلغين مذهبى هم كه اكثرا انگليسى بودهاند ، جوانان ايرانى را تحت تأثير و نفوذ روح از خودگذشتگى قرار داده و آنان را در مدارس خود با اصول تعليم و تربيت صحيح پرورش داده و در بيمارستانهاى خود صدها نفر را معالجه نموده و بدينترتيب بهترين كمك و معاونت عمومى را به تودهى ايران نمودهاند . سايكس پس از ذكر مطالب بالا ، با نهايت سخا و كرم ، به تأسيس دار الفنون و نقش آن در ترويج فرهنگ جديد اروپا و همچنين به ورود هيئتهاى نظامى اروپايى به ايران اشاره كرده و بار ديگر اختيار قلم را به احساسات ملى خويش سپرده و از نفوذ كارمندان بانك ( بانك شاهى انگليس ) و كنسولگرىهاى انگليسى در ايران و تأثير عمدهى وجود آنان در روشن ساختن افكار عمومى ايران سخن رانده است . بنابراين نوشتهها به عقيدهى سايكس ، بريتانياى كبير بهطور غيرمستقيم مهمترين عامل جنبش مشروطهخواهى ايران بوده و ملت ايران استقرار رژيم پارلمانى را در كشور خود مديون امپراتورى بريتانياست . بهويژه اين نويسندهى بىغرض و بىطرف ! در جاى ديگر مىنويسد :